Қазақстанның атом саласы кеңестік кезеңнен басталып, бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқан ұзақ әрі бай тарихқа ие. Төменде сала дамуының негізгі кезеңдерінің таймлайны берілген: алғашқы уран кен орындары мен зерттеу реакторларынан бастап қазіргі атом энергетикасы бағдарламасының іске қосылуына дейін.
Атом реакторы — бұл уранның басқарылатын тізбекті бөліну реакциясы жүретін қондырғы.
Ол қалай жұмыс істейді:
Отын (уран стерженьдері) бөлініп, жылу бөледі
Реактордағы су қызып, буға айналады
Бу генераторға қосылған турбинаны айналдырады, ол электр энергиясын өндіреді
Осыдан кейін бу салқындатылып, циклде қайта пайдаланылады
Электр энергиясы электр беру желілері арқылы қалаға жеткізіледі
Реактордың қауіпсіздігін көп деңгейлі қорғау жүйелері қамтамасыз етеді: қос герметикалық қабық, пассивті және белсенді қорғау жүйелерінің комбинациясы, салқындату жүйесі және апаттық тоқтату.
Реакция жылдамдығын арнайы басқару стерженьдері реттейді — олар артық нейтрондарды сіңіреді.
Жұмыс принципі: атом энергиясы жылуға, содан кейін электр энергиясына айналады.
Қазақстан үшін қарастырылатын реакторлардың түрлері
Төменде Қазақстанда атом электр станциясын салу үшін ықтимал нұсқалар ретінде қарастырылатын реакторлардың негізгі түрлері келтірілген.
Су-сулы реактор (ВВЭР-1200, Ресей)
Буын: III+
Әзірлеуші: Росатом (Ресей)
Жылу қуаты: 3300 МВт(т)
Электр қуаты: 1200 МВт(э)
Белсенді аймақ: 163 отын жинағы ТВС
Схема: төрт ілмекті
Отын циклі: 12–18 ай (ұзарту мүмкіндігімен)
ВВЭР белсенді және пассивті қауіпсіздік жүйелерін біріктіреді, сыртқы электрмен жабдықтау жоғалған кезде де тұрақты жұмысты қамтамасыз етеді.
Пайдалануға берілді: Ресей, Беларусь
Салынуда: Египет, Бангладеш, Венгрия, Қытай
Су-сулы қысымды реактор (HPR1000, Қытай)
Буын: III+
Әзірлеуші: CNNC (Қытай)
Жылу қуаты: 3050 МВт(т)
Электр қуаты: 1200 МВт(э)
Белсенді аймақ: 177 отын жинағы CF3 (UO₂)
Схема: үш ілмекті
Отын циклі: 18 ай (ұзарту мүмкіндігімен)
HPR1000 белсенді және пассивті қауіпсіздік жүйелерін біріктіреді.
Пайдалануға берілді:
Қытай — Fuqing-5, Fuqing-6, Fangchenggang-3, Fangchenggang-4, Zhangzhou-1
Пәкістан — Karachi-2, Karachi-3
Шағын модульдік реактор
МАГАТЭ анықтамасы бойынша қуаты 300 МВт дейінгі реакторлар
Модульдік құрылымымен, төмен қуатымен және жоғары қауіпсіздігімен ерекшеленеді
Пассивті қауіпсіздік жүйелерімен жабдықталған және жеңілдетілген құрылымы бар
Алғашқы ММР жұмыс істеуде: «Академик Ломоносов» жүзбелі АЭС (Ресей) және HTR-PM (Қытай, 210 МВт)
Шалғай және арктикалық аймақтар үшін перспективалық шешім ретінде қарастырылуда
Қазіргі уақытта 80-нен астам ММР тұжырымдамасы әзірленуде
Атом энергетикасының негізгі ұғымдары — қысқаша. Толығырақ оқу және бейнені көру үшін карточканы басыңыз.
Атом ядродан (протондар мен нейтрондар) және оның айналасындағы электрондардан тұрады. Атом массасының барлығы дерлік ядрода шоғырланған және атом энергетикасы пайдаланатын орасан зор энергия да ядрода жинақталған.
Уран — жер қыртысында кездесетін ауыр металл. Реакторлар үшін уран-235 изотобымен 3–5%-ға дейін байытылған уран пайдаланылады. Қазақстан — уран өндіру бойынша әлемдік көшбасшы (әлемдік өндірістің шамамен 40%).
Ядролық реактор — уран ядроларының басқарылатын тізбекті бөліну реакциясы жүретін қондырғы. Бөлінетін жылу суды қыздырады, бу турбинаны айналдырады, ал генератор электр энергиясын өндіреді. Қуат нейтрондарды жұтатын өзектермен реттеледі.
Радиация бізді әрдайым қоршап тұрады: ғарыш, тау жыныстары, тіпті азық-түлік. Маңыздысы — доза. Табиғи фоннан орташа жылдық доза — шамамен 2,4 мЗв; қалыпты жұмыс кезінде АЭС үлесі — 0,01 мЗв-тен аз.
Изотоптар — нейтрондар саны әртүрлі бір химиялық элементтің атомдары. Мысалы, уран-235 жақсы бөлінеді және отын ретінде қызмет етеді, ал уран-238 — жоқ. Изотоптар медицинада диагностика мен емдеу үшін де қолданылады.
Отын — оймақтай уран диоксиді таблеткалары, олар герметикалық түтіктерге (ЖБЭ) және кассеталарға (ЖБЖ) жиналған. Бір таблетка шамамен бір тонна көмірдей энергия береді. Отын 12–18 айда бір рет ауыстырылады.
Атом электр станциясы ядролардың бөліну энергиясын электр энергиясына айналдырады. Қағидаты бойынша жылу станциясына ұқсас, бірақ көмір немесе газ жағудың орнына жылуды реактор береді — CO₂ шығарындыларынсыз.
ЖЭС көмір немесе газ жағады: CO₂, күл, күкірт пен азот оксидтерінің шығарындылары. АЭС отын жақпайды және ауа райына қарамастан тәулік бойы тұрақты жұмыс істейді. АЭС үшін отын салмағы бойынша ондаған мың есе аз қажет.
ВВЭР — кәдімгі су жылу тасымалдағыш та, нейтрондарды баяулатқыш та болатын реактор. ВВЭР-1200 III+ буынға жатады және пассивті қауіпсіздік жүйелерімен және балқыма тұзағымен жабдықталған.
ШМР — қуаты 300 МВт-қа дейінгі, зауытта дайын модульдерден жиналатын реакторлар. Олар шалғай аудандар мен шағын энергожүйелерге қолайлы, тезірек салынады және бастапқы инвестицияны аз талап етеді.
Түсіндірмені көру үшін сұлба элементіне меңзерді апарыңыз немесе басыңыз.
Мақсатты энергобаланс (иллюстрация)
КөмірГазАЭССЭСЖЭК
Үлестер шартты және теңгерімді энергобаланс қағидатын көрсету үшін берілген.
Бірінші АЭС жобасының негізгі көрсеткіштері. Мәндер әкімшілік панель арқылы жаңартылады.
2 400МВт
Белгіленген қуат
Тест мәні
≈ 19млрд кВт·сағ
Жылына электр энергиясын өндіру
Тест мәні
60жыл
Пайдалану мерзімі
Тест мәні
10 000адам
Құрылыс кезіндегі жұмыс орындары (шыңы)
Тест мәні
2 000адам
Пайдалану кезіндегі жұмыс орындары
Тест мәні
нақтыланады
Инвестициялар
Тест мәні
2029–2035жж.
Құрылыс мерзімдері
Тест мәні
≈ 15млн т
Жылына болдырылмаған CO₂ шығарындылары
Тест мәні
30-ға дейін%
Отандық қамту үлесі
Тест мәні
Жаңартылған
:
АЭС туралы мифтер мен фактілер
Атом энергетикасы туралы кең таралған мифтер және оларға қарсы қысқаша фактілер.
Миф: АЭС жанында тұру қауіпті — ол «фонды»
Факт: Станциядан келетін радиация дозасы ең аз және қауіпсіз.
Миф: АЭС Чернобыль сияқты жарылуы мүмкін
Факт: Қазіргі реакторларда көп деңгейлі қорғау бар — автоматты өшіру, пассивті салқындату, герметикалық контайнмент. Апат қаупі жылына 1:10 миллионнан аспайды.
Миф: Радиация өнімдер мен ауаны ластайды
Факт: Барлық шығарындылар мен қалдықтар қатаң бақылауда, сыртқы орта ластанбайды.
Миф: АЭС-те жұмыс істеу зиянды
Факт: Қызметкерлер қорғалған, сәулелену деңгейі халықаралық нормалардан едәуір төмен.
Миф: Кез келген радиация өлімге әкеледі
Факт: Радиация — табиғаттың табиғи бөлігі. Аз дозалар адам үшін қауіпсіз.
Миф: АЭС экологияға зиян келтіреді
Факт: Атом станциялары CO₂ шығармайды және экологиялық таза энергия көзі болып саналады.
Миф: АЭС жер сілкінісі кезінде істен шығып, жаман салдарға әкелуі мүмкін
Факт: Қазіргі АЭС қауіпсіздік жүйелері 9 баллға дейінгі жер сілкіністеріне есептелген және қоршаған ортаға қауіп төндірмей реакторды тоқтата алады.
