ҚауіпсіздікҚауіпсіздік — АЭС өмірлік циклінің барлық кезеңдеріндегі басты басымдық: алаңды таңдау мен жобалаудан бастап пайдалану мен пайдаланудан шығаруға дейін.
Терең эшелондалған қорғанысМАГАТЭ стандарттарыТәуелсіз мемлекеттік қадағалау
АЭС қауіпсіздігі қалай қамтамасыз етіледі
Атом станциясының қауіпсіздігі екі тірекке сүйенеді: станцияны жобалайтын, салатын және пайдаланатын оператордың жауапкершілігі және әр шешімді тексеретін мемлекеттің тәуелсіз бақылауы.
«1+2» — станцияға да, реттеушіге де қатысты тақырыптар: олар үшін екі бөлек мәтін берілген — станция не істейді және мемлекет нені тексереді.
1-блок
·
Оператор (ҚАЭС) не істейді
Терең эшелондалған қорғаныс
Бірнеше тәуелсіз қорғаныс деңгейі: біреуі істен шықса, келесісі іске қосылады.
Терең эшелондалған қорғаныс қағидаты — барлық заманауи АЭС қауіпсіздігінің негізі. Ол физикалық тосқауылдар мен ұйымдастырушылық шараларды біріктіреді.
Радиоактивті заттардың жолындағы физикалық тосқауылдар:
1. Отын таблеткасы — бөліну өнімдерінің басым бөлігін ұстап тұрады.
2. Жылу бөлуші элементтің герметикалық қабығы.
3. Реактор корпусы және жылу тасымалдағыштың бірінші контуры.
4. Қорғаныс қабығы (контейнмент) — ішкі қысым мен сыртқы әсерлерге есептелген темірбетон ғимарат.
Қорғаныс деңгейлері:
• қалыпты жұмыстан ауытқулардың алдын алу;
• ауытқуларды анықтау және жою;
• жобалық апаттарды басқару;
• жобадан тыс апаттарды басқару және олардың салдарын шектеу;
• алаңнан тыс халықты қорғау.
1-блок
·
Оператор (ҚАЭС) не істейді
Апаттық салқындату жүйелері
Белсенді және пассивті жүйелер электрмен жабдықтау толық жоғалған жағдайда да реактордан жылуды бұрады.
Реактор тоқтағаннан кейін отын қалдық жылу бөлуді жалғастырады, сондықтан оны сенімді салқындату қажет.
• Белсенді жүйелер — тәуелсіз арналары мен резервтік дизель-генераторлары бар апаттық салқындату сорғылары.
• Пассивті жүйелер — гидросыйымдылықтар, бу генераторлары мен қорғаныс қабығы арқылы жылуды пассивті бұру; персонал мен сыртқы қуатсыз физика заңдары (гравитация, табиғи циркуляция) есебінен жұмыс істейді.
• Балқыма тұзағы — ауыр апат кезінде белсенді аймақтың балқымасын ұстап, салқындататын реактор астындағы құрылғы.
III+ буын реакторларында бұл жүйелердің үйлесімі персоналдың араласуынсыз 72 сағатқа дейін автономды салқындатуды қамтамасыз етеді.
1-блок
·
Оператор (ҚАЭС) не істейді
Физикалық қорғау
Алаңды, ядролық материалдарды және ақпараттық жүйелерді көп деңгейлі күзету.
Физикалық қорғау рұқсатсыз кіруге, ядролық материалдарды ұрлауға және диверсияларға жол бермейді.
• Кіру аймақтары мен инженерлік қоршаулары бар күзетілетін периметр.
• Өткізу режимі, тексеру және персонал мен жүктердің қозғалысын бақылау.
• Тәулік бойы мониторингі бар бейнебақылау және күзет дабылы.
• Басқару жүйелерінің киберқауіпсіздігі: маңызды желілерді оқшаулау.
• МАГАТЭ кепілдіктеріне сәйкес ядролық материалдарды есепке алу және бақылау.
1-блок
·
Оператор (ҚАЭС) не істейді
Сейсмикалық қауіпсіздік
Станция алаң ауданындағы ең күшті ықтимал жер сілкінісіне беріктік қорымен жобаланады.
Сейсмикалық қауіпсіздік алаңды таңдаудан басталады: тектоникалық жарылымдар, жер сілкіністерінің тарихы және топырақ қасиеттері зерттеледі.
• Алаң үшін ең жоғары есептік жер сілкінісі анықталады, қауіпсіздік үшін маңызды барлық құрылымдар оған қормен есептеледі.
• Алаңдағы сейсмикалық датчиктер тербеліс белгіленген деңгейден асқанда реакторды автоматты түрде тоқтатады.
• Жабдық сейсмикалық біліктіліктен — дірілге төзімділікке сынақтар мен есептеулерден өтеді.
• Ауданның сейсмикалық мониторингі құрылысқа дейін және бүкіл пайдалану кезеңінде жүргізіледі.
1-блок
·
Оператор (ҚАЭС) не істейді
Сыртқы әсерлерден қорғау
Табиғи және техногендік қатерлер ескеріледі: дауыл мен су тасқынынан бастап ұшақтың құлауына дейін.
АЭС ғимараттары мен жүйелері алаң ауданына тән сыртқы әсерлерді ескере отырып жобаланады:
• экстремалды температуралар, дауылды жел, құйын, қар жүктемелері;
• су тасқыны және су қоймасы деңгейінің ауытқуы;
• әуе кемесінің құлауы, сыртқы жарылыстар мен өрттер;
• сыртқы электрмен жабдықтаудың және салқындатқыш судың жоғалуы.
III+ буын реактор ғимаратының қорғаныс қабығы ірі ұшақтың құлауына есептелген. Әр қатер үшін резервтік энергия және су көздері қарастырылған.
1-блок
+
2-блок
Апаттық жоспарлау
Кез келген төтенше жағдайға дайындық — станцияның міндеті, ал бұл дайындықты тексеру — мемлекеттің міндеті.
Станция (ҚАЭС) не істейді
• Алаңдағы персоналды қорғау шараларының жоспары және апат кезіндегі іс-қимыл тәртібі.
• Станцияның апаттық орталығы және қорғалған басқару пункттері.
• Ауысымдардың тұрақты апатқа қарсы жаттығулары және сыртқы қызметтер қатысатын оқу-жаттығулар.
• Жеке қорғаныс құралдарының қорлары, су мен электр энергиясын беруге арналған жылжымалы техника.
• Билік органдары мен халықты жедел хабардар ету.
Реттеуші нені тексереді
• Реттеуші станцияның апаттық жоспарларын бекітеді және лицензиялау кезінде тексереді.
• Мемлекеттік органдар (ТЖМ, жергілікті атқарушы органдар) жоспарлау аймағындағы халықты қорғау жоспарларын әзірлейді.
• Станцияның, реттеушінің және ден қою қызметтерінің бірлескен оқу-жаттығулары өткізіледі; олардың қорытындылары жарияланады.
• Қазақстан ядролық апат туралы жедел хабарлау және көмек көрсету туралы МАГАТЭ конвенцияларына қатысады.
1-блок
+
2-блок
Радиациялық бақылау
Радиациялық жағдай екі рет бақыланады: станцияның өзі және тәуелсіз мемлекеттік мониторинг жүйесі.
Станция (ҚАЭС) не істейді
• Алаңдағы, санитарлық-қорғаныс аймағындағы және бақылау аймағындағы радиациялық жағдайды бақылаудың автоматтандырылған жүйесі.
• Шығарындылар мен төгінділерді бақылау, персоналды жеке дозиметриялық бақылау.
• Станция маңындағы ауа, су, топырақ және азық-түлік сынамаларын алу.
• Деректерді нақты уақыт режимінде сайтта жариялау жоспарлануда.
Реттеуші нені тексереді
• Тәуелсіз мемлекеттік радиациялық мониторингті станция операторына тәуелді емес уәкілетті органдар жүргізеді.
• Реттеуші шығарындылардың рұқсат етілген шектерін белгілейді және олардың сақталуын тексереді.
• Мемлекеттік мониторинг нәтижелері жарияланады және станция деректерімен салыстырылуы мүмкін.
• Деректер МАГАТЭ-нің халықаралық ақпарат алмасу жүйелеріне беріледі.
2-блок
·
Мемлекет пен реттеуші нені бақылайды
Халықаралық стандарттар
МАГАТЭ нормаларына сәйкестік оператордың мәлімдемесімен емес, тәуелсіз бағалау және мемлекеттік лицензиялау арқылы расталады.
Қазақстандағы АЭС жобасы мен пайдаланылуы ұлттық заңнамаға және МАГАТЭ-нің қауіпсіздік нормаларына сәйкес келуі тиіс.
• Лицензиялау: реттеуші құжаттарды сараптау және инспекциялардан кейін орналастыруға, салуға және пайдалануға бөлек лицензиялар береді.
• МАГАТЭ миссиялары: тәуелсіз халықаралық сараптамалық миссиялар (мысалы, SEED — алаңды бағалау, INIR — инфрақұрылым, OSART — пайдалану қауіпсіздігі бойынша).
• Конвенциялар: Қазақстан Ядролық қауіпсіздік туралы конвенцияға және Пайдаланылған отын мен радиоактивті қалдықтармен қауіпсіз жұмыс істеу туралы біріккен конвенцияға қатысады.
• Есептілік: тексерулер мен миссиялардың нәтижелері жарияланады.
ⓘ
Бөлім мына жерден көшірілді:
«
ҚАЭС туралы
»
Қауіпсіздік
АЭС қауіпсіздігі
Қазіргі заманғы ядролық реакторлардың қауіпсіздігі туралы: Заманауи реакторлық қондырғылардың конструкциялары радиоактивті материалдардың қоршаған ортаға таралуын болдырмау үшін қорғанысты тереңдетеді. Терең қорғаныс радиация халыққа немесе қоршаған ортаға зиян келтірмес бұрын істен шығуы керек бірнеше ретті және тәуелсіз қорғаныс қабаттарын біріктіру арқылы қол жеткізіледі. Мұндай ядролық реакторлық жүйелердің дизайны ядролық материалдың таралуына физикалық кедергілердің тиімді болуын қамтамасыз ету үшін бірқатар физикалық кедергілерді және белсенді, пассивті және тән қауіпсіздік мүмкіндіктерін біріктіреді. Белсенді және пассивті қауіпсіздік жүйелерінің үйлесімі арқасында III және III+ буын реакторлары 72 сағатқа дейін апаттық автономияға қол жеткізе алады. Яғни, ірі апат болған жағдайда реактор операциялық персоналдың араласуынсыз 3 күн ішінде суыта алады. Сонымен қатар, заманауи реакторларды жасау кезінде жобалық негізден тыс апаттардың ықтималдығы талданады. Мысалы, кейбір реакторлық ғимараттарды 3-ші санаттағы дауылдарға төтеп беруге болады.
ⓘ
Бөлім мына жерден көшірілді:
«
Атом энергетикасы
»
Қазіргі АЭС қауіпсіздігі: ядролық, радиациялық және физикалық қорғау
Қазіргі атом электр станциялары — қауіпсіздік жобалаудың, құрылыстың және пайдаланудың басым қағидаты болып табылатын жоғары технологиялық нысандар.Апат қаупі жылына 1:10 миллионнан аспайды. Қазіргі жобалардың тұрақтылығы 9 баллға дейінгі жер сілкіністеріне жетуі мүмкін.МАГАТЭ деректері бойынша, қазіргі реакторлардағы елеулі апаттардың қаупі өте төмен және қатаң реттеу мен инновациялардың арқасында төмендей беруде.
Ядролық қауіпсіздік апаттарды болдырмауға және тізбекті реакцияны бақылауға бағытталған. Қазіргі реакторларда төртке дейін қорғау барьері бар.
Радиациялық қауіпсіздік қызметкерлер, халық және қоршаған орта үшін сәулелену дозаларын азайтуға бағытталған.
АЭС персоналы үшін тиімді доза жылына 20 мЗв аспайды, ал халық үшін — табиғи фоннан тыс жылына 1 мЗв кем.
Дүниежүзілік ядролық қауымдастықтың деректері бойынша, АЭС радиациялық фоны ғарыш пен топырақтың табиғи фонымен салыстырымды.
Ядролық физикалық қауіпсіздік терроризмге, ядролық материалдарды ұрлауға және оларға рұқсатсыз қол жеткізуге қарсы шараларды қамтиды. Ядролық қауіпсіздіктен (апаттардың алдын алу) айырмашылығы, ол адам әрекетіне байланысты қауіптерге бағытталған.
Заманауи атом электр станциялары көп деңгейлі жүйелердің, қатаң реттеудің және үздіксіз жетілдірудің арқасында қауіпсіздіктің жоғары деңгейін көрсетеді. АЭС қауіпсіздігі-бұл адам денсаулығы мен қоршаған орта үшін надежасыз сенімді қорғауды қамтамасыз ететін Ұлттық нормалардың, технологиялардың, адами фактордың және халықаралық стандарттардың жиынтығы.
